Sabaton la 24-an de oktobro 1959, okaze de la centjariĝo de la naskiĝo de L. L. Zamenhof, oni malkovris marmoran plakon en la strato Doktoro Zamenhof de Ĉeste — strato kiun la Urbodomo jam decidis dediĉi al la kreinto de Esperanto en 1931, dum la Dua Respubliko, kaj en kiu tiun saman jaron oni jam malkovris unuan memorplakon (la 18-an de oktobro 1931). Tiu de 1959 estis do la dua.

La plakon malkovris la urbestro V. Verduch, kun parolado de la prezidanto de la Hispana Esperantista Federacio, d-ro E. Herrero, kaj la ĉeesto de multaj valenciaj kaj aragonaj esperantistoj — inter ili Inés Gastón (Zaragozo) — kaj de Francisco Máñez mem, la pioniro de Esperanto en la vilaĝo.

La evento estis registrita en la Bulteno de la Hispana Esperantista Federacio n-ro 118 (1959), sub la titolo «Inaŭguro de nomtabulo por Zamenhof-strato en Cheste».

En decembro 2001, kiam la valenciaj esperantistoj festis en Ĉeste la Zamenhof-tagon, ili fotiĝis antaŭ la tabulo de tiu strato: tiu bildo estas la sola kiun ni trovis — sen ke ni povu certigi ĉu tiu videbla estas ĉi tiu de 1959 aŭ tiu de 1931.

Kiu ĉizis la tabulon

Raportaĵo el 1964 aldonas du aferojn kiujn neniu alia fonto diras. La unua estas ke la dato ne estis elektita nur pro la centjariĝo de Zamenhof: 1959 estis ankaŭ la kvindekjariĝo de la fondo de la esperantista klubo de Ĉeste, kaj la tabulo estis malkovrita «sub la akordoj de la esperantista himno». La dua estas de kiu ĝi venis:

«Tiun tabulon ĉizis membro de la klubo Lumradio, laŭ teknikoj lernitaj per korespondado en Esperanto kun artistoj de aliaj landoj.» — Hoja del lunes (Burgos), 3-a de aŭgusto 1964

Tio estas: oni ne mendis ĝin ekstere. Ĝin faris najbaro kiu lernis ĉizi skribante en Esperanto al homoj de aliaj landoj — kio estas, en unu frazo, por kio utilis Esperanto en vilaĝo de ok mil loĝantoj.

Lia nomo ne aperas. Ĝi estas unu el la aferoj pri kiuj ni plu demandas.

Najbaro verkis poemon al ĝi

Kelkajn monatojn poste, la bulteno de la Federacio publikigis versojn en Esperanto subskribitajn de José Vidal, el Ĉeste, sub la titolo «Esperantujo havas novan straton». La redakcio bedaŭris ne havi spacon por publikigi ilin komplete. Jen la fragmentoj kiuj aperis:

Regu mian koron ĝojo, ke mia kara vilaĝo, pri la Doktoro Zamenhof, montras jam denove straton. Estu kontent’ en ni ĉiuj, sincera ĝojo kaj gajo, ĉar la stel’ esperantista verdas, krom sur nia flago, ekde nun ankaŭ sur muro blanka de nia vilaĝo.

De suno kaj vent’ kisita, ĉe bela marmorornamo, sur muro verdas kvinpinte l’emblemo de l’Esperanto.

Kaj ĝi solvas duben. La poemo diras ke sur la marmoro estas verda kvinpinta stelo — kio estas ĝuste tio kio distingiĝas sur la fotografaĵo de 2001, la sola bildo kiun ni havas de tabulo de tiu strato. Kun tio, plej verŝajne tiu de la foto estas ĉi tiu, tiu de 1959, kaj ne tiu de 1931.

Fontoj