Ĉeste estas unu el la malmultaj vilaĝoj kie Esperanto restis skribita en la stratnomaro. Hodiaŭ ekzistas tri stratoj dediĉitaj al la internacia lingvo kaj al ĝiaj lokaj protagonistoj, krom aparta kahelo kaj cifereca tavolo kiu rakontas la tutan stratnomaron ankaŭ en Esperanto.
Strato Doktoro Zamenhof
La plej malnova el la tri. La Urbodomo decidis dediĉi ĝin al la kreinto de Esperanto en 1931, dum la Dua Respubliko, kaj la 18-an de oktobro de tiu sama jaro la vilaĝo malkovris memorplakon patronatan de la magistrato. Dudek ok jarojn poste, en la centjariĝo de la naskiĝo de Zamenhof, oni tie metis marmoran plakon inaŭguritan de la urbestro V. Verduch.
Ĉeste ne estis la sola: la kroniko de la valencia esperantismo rakontas ke, en la samaj jaroj, Vinaròs kaj Ĉeste estis la du urbodomoj kiuj decidis doni la nomon de Zamenhof al unu el siaj ĉefaj stratoj.
Strato de la Esperantisto Enrique Arnau
Dum jaroj, la sola el la tri kies historion ni ne povis dokumenti. La respondo troviĝis en raportaĵo de La Actualidad Española de 1968: sinjoro Enrique Arnau Prósper estis la prezidanto de la esperantista asocio de Ĉeste, kun sinjoro José Soriano kiel sekretario. El la raportaĵo venas ankaŭ kiel ili laboris: senpagaj lecionoj, sen diplomitaj instruistoj —«la samaj lernantoj kiuj finas la kursetojn plu instruas al tiuj kiuj venas poste»— kaj sen aĝolimoj, de la 13-jara lernanto ĝis la 60-jara.
Ni scias ke li mortis la 15-an de januaro 1989 kaj ke li instruis klasojn en la Esperanto-klubo de la Universitato Laboral —tion rakontas la Esperanta Vikipedio, sen citi fonton—, kaj ke en decembro 1981 li ankoraŭ salutis «nome de la grupo de Ĉeste» dum la Zamenhof-festo de Valencio. Pli pri li, en Homoj.
Kio plu mankas estas kiam li naskiĝis, kion li faris kaj kiom da jaroj li prezidis la grupon. Se vi havas informojn, tio tre utilus al ni — kaj jen la raportaĵo kiu nomas lin.
Strato Francisco Máñez Sánchez
Dediĉita al la pioniro de Esperanto en la vilaĝo. En la domo kie li loĝis, grandformata murpentraĵo memorigas lin.
La bulteno de la Federacio datas kaj atribuas la verkon: ĝi estis pentrita en majo 2017, ene de la stratarta festivalo Graffitea, «granda murpentraĵo kun teksto en Esperanto omaĝe al la esperantista pioniro Francisco Máñez, en ties iama naskiĝdomo», fare de la grupo Cheko’s Art el Lecce (Italio), kun la kunlaboro de la grupo Lumradio. Ĝi estas la kaligrafia murpentraĵo kun la frazo en Esperanto «Esperanto… lingvo por la homaro kaj por la paco inter la [popol]oj de la mondo», apud alia en la hispana: «El amor es una caligrafía en el horizonte». La muro portas ankaŭ QR-kodon.
La murpentraĵo sur la naskiĝdomo de Máñez, farita de Cheko’s Art en 2017 (foto de majo 2023).
La pentritaj muroj ne estas hazardo: ekde 2016 Ĉeste okazigas Graffitea, internacian festivalon de stratarto kiu lasis pli ol 125 verkojn sur fasadoj cedititaj de la loĝantaro.
La kahelo: «Tie ĉi oni parolas esperanton»
Sur la fasado de la domo de Walter Máñez, nevo de la pioniro, konserviĝas kahelo kun la verda kvinpinta stelo —pro la unuiĝo de la kvin kontinentoj— kaj la frazo «Tie ĉi oni parolas esperanton». Ĝi ankoraŭ estas tie.
La kahelo, en majo 2023.
Ĝi estis la bildo kiu ilustris la raportaĵon de Las Provincias pro la centjariĝo de 2009, kiam Walter estis 84-jara, kaj tiu priskribita de la raportaĵo de Levante-EMV de 2010.
La stratoj, rakontitaj en Esperanto
Ekde 2021 pluraj stratoj de la vilaĝo portas QR-kodojn kiuj ligas al la verkoj de la lerneja projekto Calles Educativas de Cheste: biografioj rakontitaj videe de la lernantoj de la baza lernejo Francisco Giner de los Ríos en la hispana, la valencia, la angla kaj Esperanto.
Indas precizigi la amplekson: la projekto ne kovras la tutan stratnomaron, sed la stratojn kiujn ĝi prilaboras laŭ temoj —eminentaj virinoj, pentristoj, plantoj kaj arboj, sciencistoj, kuracistoj, esploristoj—, kaj la tri esperantistaj stratoj ne estas, ĝis hodiaŭ, inter la publikigitaj. Male, ekzistas peco dediĉita al la esperantistinoj ene de la bloko pri eminentaj virinoj.
Fontoj
- Bandú Cheste — «Reconocimiento al Esperanto chestano» (2021)
- Paco Cerdà, «Cheste: “Tie ci oni parolas esperanton”», Levante-EMV, 9-a de julio 2010.
- Gazetoteko — kroniko de la valencia Esperanto
- calleseducativascheste.com