«—Kiel vi fartas, Walter? —Bone, dankon!»
Tiel komenciĝas la raportaĵo kiun Paco Cerdà publikigis en Levante-EMV la 9-an de julio 2010: du vilaĝanoj salutantaj sin en Esperanto surstrate. «La fremdulo miras», li skribas. «Sed en Ĉeste ne ĉesis tiaj strangaĵoj de kiam Francisco Máñez Sánchez fasciniĝis en 1908 eksciante ke ekzistas internacia lingvo kiu predikas pacon kaj amikecon inter la popoloj».
Pakaĵoj el Sovetunio por la Ateneo Cultural Esperantista
La raportaĵo alportas unu el la plej rivelaj scenoj de la ĉesta postmilito: al la urbestro Anselmo Balaguer, «reĝimano el ĉiuj flankoj», alvenadis pakaĵoj el Sovetunio —kun la falĉilo kaj martelo bone videblaj— enhavantaj revuojn kaj librojn en Esperanto adresitajn al la Ateneo Cultural Esperantista de la loko. El la maoisma Ĉinio alvenadis ankaŭ la revuo El Popola Ĉinio. La lokaj aŭtoritatoj fermis la okulojn, kaj tiel Esperanto firmiĝis kiel io kutima en la vilaĝo «en epoko de ĝenerala intelekta mizero».
Tiom rutiniĝis ĝia lernado ke José Julio Andrés Tarín —70-jara en 2010— memoris ke li lernis legi kaj skribi la hispanan en la sidejo de la Esperanto-klubo, samtempe kiam oni tie instruis la lingvon de Zamenhof. Kaj la raportaĵo mencias detalon kiu ligiĝas al la Ĉeste de la 1930-aj jaroj: «eĉ blindulo el Ĉeste lernis Esperanton per brajlo!».
«La Mekko de Esperanto»
La frazon kiu jarojn poste titolos televidan raportaĵon eldiras ĉi tie Augusto Casquero, instruisto de Esperanto en la Universitato de Valencio, Slovakio, Pollando kaj Ĉinio: «Ĉeste estas por Esperanto tio, kio estas Mekko por la araboj».
En 2010 restis, laŭ Rosa Zanón Ferrando, «ĉirkaŭ 200 loĝantoj de Ĉeste kiuj parolas iom da Esperanto», kaj dudeko ĉeestis la semajnajn lecionojn de Lum Radio. La generacia transdono jam maltrankviligis: «Venis kelkaj junuloj, sed ĉar ĉi tiu mondo estas tiel nekonata, ili kredis ke temas pri sekto kaj forlasis», bedaŭris José Julio.
Aperas ankaŭ María Pilar Blay Lahuerta —el Chiva, kiu eklernis Esperanton konatiĝinte kun sia ĉesta edzo— kaj Miguel Llorens Llorens, kiu komprenas la lingvon «kiel vivfilozofion kiu kuraĝigas la gastamon inter ĝiaj parolantoj» kaj kiu tiam instruis Esperanton al kvin lernantoj en Chiva. Dek kvar jarojn poste, ambaŭ estos inter la omaĝitoj de la 82-a Hispana Kongreso.
La kahelo de la verda stelo
La raportaĵo priskribas krome du materiajn spurojn de la ĉesta Esperanto: la tri stratojn dediĉitajn al la lingvo kaj, sur la fasado de la domo de nevo de Máñez, kahelon kun la verda kvinpinta stelo —pro la unuiĝo de la kvin kontinentoj— kaj la frazo «Tie ĉi oni parolas esperanton». Ĝi mencias ankaŭ ke la turisma broŝuro de la vilaĝo estis havebla en Esperanto kaj ke en 1997 oni eĉ celebris meson en Esperanto en la preĝejo.
La sekvan tagon, la 10-an de julio 2010, Ĉeste gastigis regionan kongreson de esperantistoj kun ĉirkaŭ 70 ĉeestantoj, kun prelegoj en Esperanto pri kancero kaj pri la situacio de la lingvo en Ĉinio, kaj poemoj de Miguel Hernández tradukitaj al la internacia lingvo.
Fontoj
- Paco Cerdà, «Cheste: “Tie ci oni parolas esperanton”», Levante-EMV, 9-a de julio 2010.