La 14-an de decembro 1914, la murcia ĵurnalo El Tiempo publikigis artikolon titolitan «Esperanto en Hispanio». Ĝi komenciĝas rakontante kion la milito faris al la movado:

«Ni esperantistoj kutimis komunikiĝi senĉese, kaj per leteroj kaj per pli ol cent revuoj, kaj tiel ni vivis en etoso saturita de Esperanto; sed kiam eksplodis la milito la revuoj ĉesis aperi, eble terurigitaj vidante ke la mondo ankoraŭ ne civiliziĝis, kaj krom iu germana esperantisto, la ceteraj ŝajnas fali en puton kaj ne skribas. Tial ni restas ĉi tie kiel iu kiu, kutima vivi inter bruo kaj vervo, trovas sin transportita al dezerto: ni surdiĝis!»

Kaj tiam venas la motivo de ĝojo — kaj la frazo kiu interesas nin:

«En tiaj cirkonstancoj, imagu la ĝojon kiun donis al ni ricevi antaŭ kelkaj tagoj la Bultenon de la Levantena Esperantista Federacio. Vidante konfirmita por parto de Hispanio tion kion ni suspektas okazi en la tuta mondo, nome ke malgraŭ la kruela milito Esperanto vivas kaj progresas ĉie kiel en Valencio, en Carcagente, en Ĉeste, en Chiva, en Alcalá de Chivert, eĉ en Minas del Terrible!, vilaĝo de la provinco Kordovo, kies nomo terurigas.»

Kial gravas ĉi tiu linio

Ĝi estas, laŭ nia esploro, la plej malnova mencio de Ĉeste en la gazetaro kiel esperantista vilaĝo. Ĝi antaŭenigas je sep jaroj tion kion ni havis: ĝis nun, la unua dokumentita apero de la vilaĝo en la gazetaro de la movado estis el 1921.

Kaj ĝi diras pli ol daton. En decembro 1914 la eŭropa esperantismo estis rompita: la Universala Kongreso kiu devis okazi en Parizo en aŭgusto disiĝis kun la milita deklaro. En tiu panoramo, murcia ĵurnalisto malfermas la bultenon de sia federacio kaj trovas ke en vilaĝo de la valencia interno la afero plu funkcias. Ĉeste havis tiam jam kvin jarojn da esperantista grupo.

La cetero de la artikolo

Ĝi valoras per si mem. Ĝi rakontas ke du rusoj prelegis en Valencio kaj Alicante, ke progresis la esperantista grupo de la punejo de San Miguel de los Reyes —kio inspiras al la aŭtoro imagi rabon en Esperanto: «Samideano, bonvolu doni al mi vian monon», antaŭ kiu «entuziasmulo de Esperanto donus ne nur la monon sed ankaŭ brakumon, pro la kontento vidi popularigita la novan lingvon»— kaj finas per novaĵo kiu hodiaŭ sonas nekredebla: la Urbodomo de Sevilo donis al la esperantista grupo 1.500 pesetojn jare kaj pagis 50 cendojn tage al la urbaj gardistoj kiuj scipovis paroli Esperanton.

Fontoj