Post la Enlanda Milito, la ribelintoj estis perforte ferminta la esperantistajn rondojn kaj la movado restis jarojn en silento. La 22-an de januaro 1950, Ĉeste ĉefrolis en unu el siaj unuaj publikaj rekunvenoj.

Multaj valenciaj esperantistoj veturis al la vilaĝo, kie ilin akceptis Francisco Máñez. Ili okazigis mitingon en la teatro, kun la ĉeesto de la urbestro Aurelio Cortés Tarín, en kiu oni defendis «la renaskiĝon de la internacia lingvo» kaj la kunlaboron de Ĉeste en la esperantista klopodo de la tuta Hispanio.

La akto montris ke, malgraŭ la postmilita subpremo, la ĉesta Esperanto plu vivis — kontinueco kiu ligiĝus, naŭ jarojn poste, kun la omaĝo al Zamenhof kaj la marmora plako de 1959.

«Kiel vi fartas?»: la kroniko de atestanto

La bulteno de februaro 1950 publikigis la kronikon de unu el la vojaĝintoj, la doktoro Federico Poveda, el Valencio. Ĝi titoliĝis «Ya vuelven a sonar los claros clarines…» («Denove sonoras la klaraj klarionoj…») kaj estas, senkompare, la plej bona unuamana rakonto kiun ni havas pri kiel oni vivis Esperanton en Ĉeste. Ĝi estas hispanlingva; jen ĝi preskaŭ tuta, tradukita.

«La Hispana Esperantista Federacio aerumas sian propagandon, eliras al la teroj de Cheste, preparas siajn taĉmentojn, kaj dimanĉon la 22-an de januaro, malvarman, malagrablan tagon, nekutiman en ĉi tiuj latitudoj, ĝi enrompas en tiun loĝlokon.

Ĝoja esprimo je nia alveno sur la vizaĝoj de tiuj kiuj atendas nin, salutoj, brakumoj, konataj vizaĝoj kaj, unua surprizo, densa reprezentantaro de la junularo de Cheste, kun ina superrego, antaŭeniras al ni, kaj nia ĝojo kulminas kiam ni observas ke kelkaj etuloj penas trabori sin inter la plenkreskuloj por saluti nin en Esperanto.

Kiel vi fartas?, diras al mi lerta knabo de ĉirkaŭ kvin ĝis sep jaroj, kvazaŭ veterana konanto de nia medio; li staras apud ni kaj, kun la senkvieta infana maniero, faras al ni multegajn demandojn. Alia, malpli aŭdaca, alproksimiĝas kaj, larĝege malfermante la okulojn pro admiro, lia rigardo saltas de unu al alia, serĉante la vorton konforman al sia scio.

Kaj tiel, post la nekutima surprizo pro la varma akcepto, ni iom ripozas kaj poste vizitas la rimarkindajn lokojn; kaj ĉie, homoj kiuj kun kampara simpleco salutas nin en Esperanto.»

Tagmeze, la teatro:

«Jam ni estas en la teatro, vasta kaj bela ejo, kiel decas al klera vilaĝo. […] La akto komenciĝis kun plena teatro, donante la senton de granda festotago. Nia eliro sur la scenejon signifis la fervoran kaj spontanean ekstaron de la tuta publiko.

Prezidis la klera kaj distinginda urbestro de la loko, don Aurelio Cortés. Parolis unue la strebema ĉampiono de la esperantista movado en tiu vilaĝo, Francisco Máñez, kiu per fervoraj vortoj indikis la renaskiĝon de la esperantista Cheste; poste parolis la prestiĝa valencia kuracisto kaj granda esperantisto doktoro Herrero. Poste, la malnova kaj distinginda Ricardo Quiles legis kelkajn foliojn en nia kara lingvo, kaj laste la poeto de la vorto Luis Hernández laŭdis Cheste kaj ĝiajn belajn virinojn.»

Kaj la fino, kiu estas tio kio igas la kronikon memorinda:

«Fine oni kantis la esperantistan himnon, profunda emocio trairis la etoson; el mia pozicio sur la scenejo mi observis kiel pluraj virinoj, kun blanka hararo kaj kampara teniĝo, hierataj, kun la fanatika flamo en siaj okuloj pro amo al nia vero, kantis kaj donis tiajn emociajn modulaciojn al sia voĉo kiel tiu kiu bone konas la spiritan signifon de nia himno.

Per vivuoj kaj aplaŭdoj fermiĝis la akto. Poste, bankedo prezidata de la unua urba aŭtoritato, paroladoj kaj ĝojo. Jam noktiĝinte, revenante al niaj hejmoj, ni lasis malantaŭe la altan sonorilturon de Cheste, gardostaranton de la tuta komarko, kiu per sinjora kaj majesta fiereco ŝajnis atesti, per sia ĉeesto, la firmecon de nia idealo.»

Dek unu jarojn post la fino de la milito, kun la rondoj ankoraŭ suspektataj, tiuj blankharaj virinoj kiuj parkere sciis La Esperon venis el la Ĉeste de la dudekaj jaroj. Ne temis pri rekonstruo: temis pri tio kio restis.

Kio venis poste

La bultenoj de la sekvaj jaroj montras ke tiu vizito ne estis artfajraĵo. En 1950 aŭ 1951 la Federacio rakontas ke en Ĉeste «funkcias tri kursoj samtempe, kaj ne estas pli da lernantoj ĉar mankas loko por akcepti ilin», kun Máñez —«nesuperebla gvidanto»— kaj la helpo de la sinjoroj Martínez kaj Ruiz kaj dekduo pliaj kapablaj monitoroj.

En 1952 venis la materia rekono:

«CHESTE. — La multnombraj esperantistoj de tiu fama vilaĝo nun ĝojas ke, per ĝentila decido de la urbestro, don Aurelio Cortés, ili jam disponas pri bela klasĉambro, en oficiala ejo, por kio ajn ili bezonas: kursoj, festoj aŭ ekspozicioj.» — Bulteno de la Hispana Esperanto-Federacio, 1952

La sama urbestro kiu prezidis la mitingon de 1950 donis al ili, du jarojn poste, fiksan lokon por kunveni.

La urbestro aperas kun siaj du familinomoj en la Oficiala Bulteno de la Provinco Valencio de la 27-a de septembro 1949, kie li subskribas du edictojn kiel «Don Aurelio Cortés Tarín, Alcalde Presidente del Ayuntamiento nacional de Cheste».

Fontoj