La bultenoj de la Hispana Esperanto-Federacio, ciferecigitaj en Bitoteko, permesas sekvi la spuron de Ĉeste dum la plej mallumaj jardekoj de ĉi tiu historio — tiuj inter la fino de la milito kaj la demokratio. Jen la notoj kiujn ni trovis.
1949 · Ĉesta reklamanto, en Esperanto
En la numero 4 de la bulteno, inter la reklamoj, aperas unu de E. Martínez, Generalísimo 77, Ĉeste (Valencio), kiu proponas —en Esperanto— «glazuritajn kahelojn al ĉiuj landoj, sanigan materialon, ĉarpentaĵon…». Komercisto de la vilaĝo uzanta la internacian lingvon kiel eksportilon en plena postmilito.
1951 · La kvara vilaĝo de Hispanio
La numero 32-33 publikigas la distribuon de membroj de la Federacio laŭ lokoj:
«La nombro da membroj, laŭ kvanto en urboj, sekvas la ordon de jena vico: Valencio, Tarrasa, Barcelono, Ĉeste, Zaragozo, Sabadell, Madrido, Bilbao, Santander…»
Ĉeste —ĉirkaŭ ses mil loĝantoj— estis la kvara loko de Hispanio laŭ membroj, antaŭ Zaragozo, Madrido aŭ Bilbao.
La sama bulteno rakontas la kongreson de Terrassa: «Ĉeste sendis amasan delegitaron, kun freŝa bukedo da belaj knabinoj kiuj, kune kun tiuj de aliaj regionoj, ornamis la kunsidojn». Kaj ĝi montras Francisco Máñez Sánchez en lia malpli protokola rolo: en la asembleo, li kaj Viladoms el Sabadell kritikas la estraron pro nedisdono de la tagordo ĝustatempe kaj pro neakurateco en la respondoj al gravaj leteroj.
1951 · La nupto kiu klarigas lian translokiĝon
En la sekcio «Esperantista vivo», sub la rubriko Geedziĝo:
«Nia kara amiko Francisco Máñez, konata pioniro el Ĉeste, la esperantista urbeto, ĵus edziĝis kun la simpatia fraŭlino Vito Bueno, ankaŭ esperantistino kaj fervora samideanino el Zaragozo.»
Jen la dato kiu mankis por kompreni kial Máñez finis vivante —kaj mortante— en Zaragozo. Li ne edziĝis kun «riĉa bienulino», kiel rakontos la gazetaro en 1968: li edziĝis kun esperantistino.
1953 · Máñez portas la kongreson al Zaragozo
En la numero 56-57, dum la asembleo kiu decidas la sidejon de la sekva kongreso, «sinjoro Máñez, la obstina pioniro, kiu nun loĝas tie», promesas konvinki la zaragozanojn. Kaj li sukcesas: «kun juneca ardo li saltis en la podion por laŭte deklari ke estas akceptite okazigi venontjare la Kongreson en Zaragozo. Uragano da aplaŭdoj sigelis la deklaron».
1957 · «La konata esperantista vilaĝo»
La kroniko de aŭtobusa vojaĝo el Valencio priskribas la haltejon:
«La veturilo haltis en Ĉeste, la konata esperantista vilaĝo, kies blanka domaro, ĉirkaŭ la bruneta sonorilturo de la preĝejo, kuŝas sur vaste etendiĝanta valo… Tie, aro da lokaj geamikoj kompletigis la ekskurson.»
1969-1982 · Renkontiĝoj, premio kaj sinjoro Arnau
La historia kronologio kiun la bulteno n-ro 248 publikigis en 1981 lasas tri ĉestajn notojn: la inaŭguron de la strato Zamenhof; la Valencian Esperanto-Renkontiĝon okazintan en Ĉeste en 1969; kaj, en 1972, «Dua Premio Francisco Máñez» — la konkurso kiu portas lian nomon havis do vivon antaŭ la nuna alvoko.
Kaj en la numero 249-250, en la kroniko de la Zamenhof-festo en Valencio, aperas konata nomo: «fine salutis nia vicprezidanto José P. Sempere; sinjoro Arnau, nome de la grupo de Ĉeste, kaj sinjoro Albero, nome de la grupeto de Burjassot». Temas pri Enrique Arnau Prósper, prezidanto de la grupo de almenaŭ 1968, ankoraŭ aktiva dek kvar jarojn poste.
Fontoj
Bulteno de la Hispana Esperanto-Federacio, ciferecigita en Bitoteko: n-ro 4 (1949) · n-ro 32-33 (1951) · n-ro 56-57 (1953) · n-ro 104-105 (1957) · n-ro 181 (1970) · n-ro 248 (1981) · n-ro 249-250 (1982).