La 3-an de aŭgusto 1964, la Hoja del lunes de Burgos publikigis raportaĵon titolitan «Ĉeste, vilaĝo kiu parolas Esperanton». Ĝin verkas iu kiu parolis kun s-ro Vicente Tarín, najbaro kiu rakontas al li la historion de la esperantista kerno de la vilaĝo.

Kiel funkciis la grupo

«Tie en la jaro 1909, modesta terkultivisto de la vilaĝo, memlernanto kaj humanisto laŭ vokiĝo, s-ro Francisco Máñez, fondis la grupon Lumradio, kie formiĝis la unuaj esperantistoj de la vilaĝo. Nuntempe ili kunvenas en sia centro, kies ejon cedis la Urbodomo, dufoje semajne. Tie ili komentas en la esperanta lingvo la lastajn novaĵojn aperintajn en la revuoj Praktiko, Esperanto de UEA kaj la Bulteno de la Hispana Federacio.»

Ĝi estas la plej konkreta portreto kiun ni havas pri la ĉiutago de la grupo en la sesdekaj jaroj: municipa ejo, du kunsidoj semajne kaj la internaciaj revuoj kiel temo de konversacio.

La raportaĵo registras ankaŭ la anekdoton kiun en la vilaĝo oni plu rakontis kvardek jarojn poste: Gregorio, la blinda gazetvendisto, kiu en la dudekaj kaj tridekaj jaroj anoncis en Esperanto la nomojn de la gazetoj — «La Suno», «La Popolo», «La Ĵurnalo de Valencio».

La tabulon faris najbaro

La informo kiu troviĝas nenie aliloke:

«En la jaro 1959, okaze de la festo de la 50-a datreveno de la fondo de la esperantista klubo de Ĉeste, oni malkovris, sub la akordoj de la esperantista himno, la tabulon kiu konservas en unu el la stratoj la memoron de doktoro Zamenhof. Tiun tabulon ĉizis membro de la klubo Lumradio, laŭ teknikoj lernitaj per korespondado en Esperanto kun artistoj de aliaj landoj.»

Kaj la mito, malpruvita en 1964

En tiuj jaroj la nacia gazetaro ripetis ke en Ĉeste la novnaskitojn oni enskribas en la Civilan Registron kaj en la Esperanto-klubon. Tiel titolis la Hoja Oficial del lunes en aprilo 1959, kaj en 1961 Jaime Peñafiel subskribis intervjuon kie legiĝas ke «eĉ la vilaĝa stultulo scipovas paroli Esperanton: Ĉeste», kaj ke la kialo estis ke «la paroĥestro estas esperantisto».

Ĉi tiu raportaĵo el 1964 estas la unua kiun ni trovis kiu kontraŭstaras:

«Pri Ĉeste oni troigis la aferojn. Oni eĉ diris ke en tiu vilaĝo oni enskribas ĉiujn novnaskitojn en la klubon Lumradio. Oni diris ke la tuta loĝantaro parolas Esperanton. Preter la sensaciismoj, ni diru ke Ĉeste estas humila vilaĝo kiu nur fieras povi servi al la homaro danke al la humanisma sento de la esperantisto.»

Indas memori tion legante la ciferojn kiuj dancas: granda parto de tio kio estas skribita pri la vilaĝo estas titoloj, ne censoj.

Unu cifero plia por la listo

Pri la aŭstraj infanoj, ĉi tiu raportaĵo donas alian kalkulon: Ĉeste gastigis 14 infanojn el la 50 kiuj alvenis al Hispanio, kaj Máñez akompanis ilin reen kiam en Aŭstrio «la aferoj normaliĝis». Ĝi aldonas ke pro tio la infanto Karlo de Burbono al li transdonis la Medalon de la Laboro.

Fontoj