En septembro-oktobro 1964, la bulteno de la Federacio dediĉis sian rubrikon «Niaj pioniroj» al Francisco Máñez Sánchez, kiu havis tiam 76 jarojn. La prezento priskribas lin kiel «ankoraŭ bonfarte kaj feliĉe vivanta», kaj resumas lian vivon per unu linio: «la humildevena kamparano kiun ricevis Lia Papa Moŝto Pio la 11-a kaj ĝuis la amikecon kaj estimon de landaj kaj eksterlandaj eminentuloj».

Poste venas kvin demandoj. Ĝi estas, laŭ nia esploro, la sola fojo kiam ni aŭdas lin paroli unuapersone.

Kiel ĝi komenciĝis

«Kie kaj kiam vi kontaktis kun Esperanto kaj eklernis ĝin?»

«En Ĉeste (Valencio), mia naskiĝurbeto, kie mi laboris tiam kiel terkultivisto. Pri la dato, mi ne estas tute certa, sed mi kredas ke okazis dum la lastaj monatoj de 1907. Amiko mia diris al mi ke li legis en ĵurnalo, ke estis elpensita facila lingvo nomita Esperanto, por ke ĉiuj homoj en la mondo povu interkompreniĝi kaj interamikiĝi; tiu ideo ravis min kaj de tiam mi serĉis rimedon por lerni ĝin.

Post kelkaj monatoj, mi trovis en Valencio gramatikon de Duyos-Inglada kaj mi komencis lerni Esperanton tute sola, konante neniun esperantiston. Mi estis tiam dudekjara proksimume.»

La detalo gravas: ne estis instruisto, nek grupo, nek iu kun kiu praktiki. Nur libro aĉetita en Valencio — la Curso práctico de Esperanto de R. Duyos Sedó kaj Vicente Inglada Ors, kiu portis rekomendleteron de Zamenhof mem.

Kial

«Kiu estis la ĉefa faktoro kiu instigis vin lerni Esperanton?»

«Al mi instigis tion interkonatiĝi kun la malfeliĉuloj de la tuta mondo kaj helpi ilin laŭeble, kaj ankaŭ ĝui konante la feliĉecon de la feliĉuloj, se ili ne agas malbone kontraŭ la aliaj.»

«Laŭ via opinio, kiu estas la ĉefa celo de internacia helpa lingvo?»

«La interkompreniĝo de la homoj. Ĉar mia preskaŭ denaska opinio kredigas min ke la malkompreno aŭ la miskompreno naskas disputojn, kverelojn, batalojn aŭ almenaŭ malkonfidojn; kaj male, la bona kompreno kapabligas la homojn por helpi sin reciproke kaj atingi la bonon, aŭ eviti malbonon.»

La mesaĝo

«Post via longa vivo esperantista, kian mesaĝon vi transdonus al la nuntempaj esperantistoj?»

«Laŭ mia modesta opinio, ĉiuj esperantistoj estantaj kaj estontaj devas esti ĉiam pretaj por instrui, propagandi kaj praktiki Esperanton kaj ankaŭ helpi la fremdulojn laŭeble; ĉiuj devas esti konstantaj kaj fidelaj al la Fundamento, sen reformemo nek trograndigemo, ĉar tiuj emoj povas naski dividojn inter ni.

Se oni trograndigas la bonajn kvalitojn, povas ridindigi ilin kaj agi malutile; sed ankaŭ agas malutile, laŭ mia opinio, tiuj kiuj trograndigas kaj plimultigas ĝiajn malfacilaĵojn.»

Kaj poste, pripenso kiu surprizas ĉe memlernanta terkultivisto de vilaĝo en la valencia interno:

«Kelkaj pledas por konservi netuŝebla la vortaron kiun Zamenhof proponis en la komenco, kaj aliaj, male, volus aldoni amason da superfluaj vortoj. Sed Esperanto, zorgate de la Akademio, sekvas la naturan evoluon, aldonante nur la necesajn esprimojn kaj flankenlasante la aliajn.»

Fina noto

La intervjuo dediĉas ankaŭ kelkajn liniojn al lia edzino, Victoriana Bueno de Máñez, «ankaŭ fervora esperantistino kaj fakta personigo de delikateco kaj virina ĉarmo». Estis lia edziĝo kun ŝi kio kondukis Máñez al Zaragozo, kie li mortus kvin jarojn poste.

Fontoj

  • «Niaj pioniroj… Francisco Máñez Sánchez», Bulteno de la Hispana Esperanto-Federacio, 2-a epoko, jaro II, n-ro 9 (145), septembro-oktobro 1964 — ekzemplero en Gazetoteko, teksto eltirita per propra OCR. Trovita sekvante la spuron lasitan de la nekrologo de 1969.