Ĝis nun, la unuan aperon de Ĉeste en la hispana esperantista gazetaro ni datis nebule «en 1921». Nun eblas precizigi: ĝi estis en la kroniko de internacia renkontiĝo okazinta en Zaragozo, kaj la vilaĝo aperas ĉar Francisco Máñez ekstaris por paroli nome de ĝi.

Kio estis tio

La Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Ĉiuj Landoj —mallongigita DUDKEĈL en la kronikoj— okazis la 26-an kaj 27-an en Zaragozo, en la ejo de la grupo «Frateco». La revuo kiu tion rakontas estas la numero de majo-junio 1921 de Hispana Esperantisto, kaj ĝi ne nomas la monaton.

Ĝin organizis, «spite de sia animstato» —lia filo David, vicsekretario de la Kunveno, estis grave malsana—, la advokato Manuel Maynar, kun la helpo de Rocamora, Gorgues kaj Mayol el Barcelono kaj de Mangada. La alia kolono, Emilio Gastón, kunfondinto de «Frateco», estis samtempe okupata pri la gastigo de la aŭstraj infanoj, «rimarkinda entrepreno plena je sukceso».

Tiu detalo ne estas ornamo: ĝi estas la preciza kunteksto en kiu Ĉeste eniras la scenejon.

La 26-a: la prepara kunsido

Je la dekunua matene, la ejo de «Frateco» pleniĝis. Je la tria posttagmeze okazis prepara kunsido, kaj la kroniko listigas la ĉeestantajn reprezentantojn. Inter ili, kun la familinomo jam misprezita de la presilo, «Máñez (Valencia Federacio)».

Ĉeestis ankaŭ Karl Bartel, la aŭstra leŭtenanto kiu estis en Hispanio pro la gastigo de la infanoj; lia uniformo, diras la kroniko ŝerceme, estis la ĉefa altirilo kiam la kongresanoj promenis tra urbo kiu festis tiun saman tagon. Vespere, ĉiuj al la stacidomo por akcepti la karavanon de barcelonanoj: la vagonaro alvenis dudek minutojn antaŭ la naŭa, «la entuziasmo eksplodis» kaj, ĉar ne ĉiuj trovis lokon en la tramoj, multaj iris piede.

La 27-a: la salutoj

Je la deka matene, Gastón inaŭguris esperantistan ekspozicion en la palaco kiu gastigis la muzeojn de la urbo —libroj, revuoj kaj, altirante la atenton de ĉiuj, ĵurnalo de la studentoj de la Universitato de Pekino, tute ĉine presita escepte la anoncojn de esperantaj gazetoj—.

Je la dekunua, en la Ateneo, la salutoj. La listo estas mapo de la hispana esperantismo de 1921: Mangada nome de la Militistaro kaj de la Urbestraro de Jaca, Gili nome de la Kataluna Federacio, Maraury nome de la Komerca Ĉambro de Huesca, Chaler nome de la grupoj de Tarrasa, pastro Casanova nome de Gerona, Luna nome de Madrido kaj la Ruĝa Kruco, Campdelacreu nome de Manlleu, Allende nome de la Vaska Federacio, Comella nome de Vich, Serrano Olmo nome de la Andaluzia Federacio… kaj, inter ĉiuj ili:

«Máñez, je la nomo de Valencia Federacio kaj samideanoj de Cheste.»

Fermis la vicon Bartel, kiu dankegis je la nomo de la stiria registaro —la aŭstra regiono el kiu venis la infanoj—. Poste malfermis la laborojn la urbestro de Zaragozo.

Kion oni aprobis

La kunsido unuanime akceptis peton al la Ministerio pri Publika Instruado: ke ĝi aldonu Esperanton al la programoj de la Normalaj Lernejoj, tiuj kiuj formis instruistojn, eĉ se provizore nedevige. La rezonado indas transskribon:

«La Kunveno, konsciante ke en preskaŭ ĉiuj lernejoj kaj institutoj la lernantoj lernas la idiomojn por si mem, kaj konsciante ke en la Normalaj Lernejoj la instruistoj kaj instruistinoj lernas la lingvojn por lernigi ilin al la ceteraj, petas al la Ministro de publika Instruado, ke li urĝe aldonu al la programoj de la Normalaj Lernejoj la lernadon de la helpa lingvo internacia Esperanto.»

Tri jarojn poste, en Ĉeste, Máñez instruus Esperanton al la nacia instruisto de la vilaĝo.

Kial ĝi gravas

Ĝi estas la plej malnova mencio de Ĉeste kiun ni trovis en la esperantista gazetaro, kaj ĝi ne estas izola noteto: temas pri terkulturisto de vilaĝo de la valencia interno prenanta la parolon, en Esperanto, en internacia kunveno, antaŭ la urbestro de Zaragozo kaj antaŭ aŭstra leŭtenanto kiu parolis nome de sia registaro. En tiu sama momento oni organizis la gastigon de la infanoj de Graz, kaj dek kvar el ili finus en Ĉeste.

Fontoj